πιάνο οριεντάλ

 

Γεννήθηκε το 1928 στην εβραϊκή συνοικία του Οράν, λιμάνι που βλέπει στη Μεσόγειο και δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Αλγερίας. Το παρατσούκλι της: Oran el Bahia, που σημαίνει «το λαμπερό» ή «το ακτινοβόλο». Η πόλη ιδρύθηκε τον 10ο αιώνα μ.Χ. από Ανδαλουσιανούς εμπόρους. Όλα αυτά δούλευαν βαθιά μες στην ψυχή του μικρού Μορίς. Μα πιο σημαντικό ακόμη ήταν το γεγονός ότι στην οικογένειά του υπήρχε σχέση με τη μουσική: ο θείος του, ο περίφημος Saoud l’Oranais, βιολιστής, τραγουδιστής και ιδιοκτήτης του Café Oran, χάθηκε στο στρατόπεδο εξόντωσης Σομπιμπόρ που δημιούργησαν οι Ναζί κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην κατεχόμενη Πολωνία. Αυτό άφησε στον ανιψιό μια σκιά και μια κληρονομιά.
Ο ίδιος έμαθε πιάνο μόνος του στα καφέ-σαντάν του Οράν. Τραγουδούσε με μια φωνή κάπως ένρινη, σαν τις φωνές των πλανοδίων στις αγορές και τα υπαίθρια καφενεία. Μικροκαμωμένος, με λεπτά δάχτυλα και πρόσωπο έντονο από το μόνιμα γελαστό προσωπείο που συνήθιζε να υιοθετεί επί σκηνής, σε πείσμα των σκληρών ξενυχτιών που επέβαλε η δουλειά του μουσικού σε αυτά τα μέρη. Σαν ενθουσιώδης αλχημιστής ανακάτευε τσα-τσα, ρούμπα, ανδαλουσιανά μοτίβα με αραβικά μακάμια.
Στα ίδια μέρη –ή παραδίπλα– θα έπαιζε και ο άλλος μεγάλος, ο Lili Boniche, που ήταν επίσης Εβραίος από το Αλγέρι και έγινε γνωστός για το chaabi και τα τραγούδια στα αραβικά και ισπανικά. Είχε, δηλαδή, δημιουργηθεί εκεί μια εβραϊκή μουσική σκηνή που είχε μεγάλο σουξέ. Από κάτω, στα τραπέζια, μες στους καπνούς, σαν σε φιλμ του Ιντιάνα Τζόουνς, διασκέδαζαν Άραβες, Γάλλοι, Εβραίοι, Αμερικάνοι ναύτες. Μέχρι και σε γάμους και σε βαφτίσια έπαιζαν. Δεν κόλλαγαν πουθενά. Και οι λαϊκοί και οι κοσμοπολίτες, όλοι ενώνονταν υπό τους ήχους των πλήκτρων του τρελού πιάνο-οριεντάλ, που περιφερόταν με χαρακτηριστική άνεση πότε στην Ανατολή πότε στη Δύση.
Κατά βάθος δεν τα ξεχώριζε αυτά ο Μορίς, γιατί μέσα του κουβαλούσε ένα πράγμα ενιαίο: την ιδιομορφία της γενέθλιας πόλης του. Στο Οράν τότε συναντούσες όλες τις φυλές της Μεσογείου.
Όμως η ζωή συχνά τα φέρνει αλλιώς και ανατρέπει όσα με κόπο έχεις χτίσει.
Μετά τον Πόλεμο Ανεξαρτησίας της Αλγερίας (1954–62), πολλοί Εβραίοι κάτοικοι του Οράν –ανάμεσά τους κι εκείνος– αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα. Βρέθηκε στο Παρίσι να κάνει τον ράφτη, επάγγελμα του πατέρα του, μετά στη Μασσαλία, όπου άνοιξε μικρό εργοστάσιο ρούχων “BONNETERIE: MAISON MEDIONI”. Η μουσική μπήκε στο περιθώριο, για περίπου δύο δεκαετίες.
Τη δεκαετία του ’80 ξαναβγήκε στη σκηνή, πλάι σε παλιούς μουσικούς συνοδοιπόρους του που τον αναζήτησαν, και εμφανίστηκε, μάλιστα, σε φεστιβάλ, επαναφέροντας το ύφος του piano oriental σε εθνικ καιρούς. Οι φίλοι μουσικοί είχαν γεράσει πλέον κι αυτοί, αλλά το ’λεγε ακόμα η καρδούλα τους –όπως και του Μορίς φυσικά. Σαν να ξανάνοιξε μια παλιά βαλίτσα με μυρωδιά καπνού και ιδρώτα.
Στο βιβλίο του «Από το Οράν στη Μασσαλία» μιλάει για τις πόλεις σαν να ήταν πρόσωπα, με όλες τις ιδιοτροπίες και τα μυστικά που κάθε μία κουβαλάει.
Έζησε τα τελευταία του χρόνια στη Γαλλία και στο Ισραήλ. Πέθανε στα 95 του σε οίκο ευγηρίας στη Χερζλίγια. Τραγουδούσε έως το τέλος με αυτή την περίεργη φωνή κι έμεινε παιδάκι ως το τέλος, κι ας σοβάρευε ο κόσμος γύρω του.
Και όντως παρασοβάρεψε.

εικ. Algérie ORAN – boulevard Joffre et Synagogue – Café bar chez Croco